محمّد ! آنچه مرا بر شما بوده است بخشيدم و تبعات ( حقوق مردم بر يكديگر ) باقى است آنها را به همديگر ببخشيد و به رحمت من وارد بهشت شويد » « 1 » . نقل شده است : اعرابيى ( عرب بيابان نشينى ) شنيد ابن عبّاس اين آيه را قرائت مىكند : وَ كُنْتُمْ عَلى شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْها « 2 » ، اعرابى گفت : به خدا سوگند شما را از آن نرهانيد و او مىخواهد شما را در آن اندازد ، ابن عبّاس گفت : اين سخن را از غير فقيهى فرا گيريد . صنابحى گفته است : بر عبادة بن صامت وارد شدم و او در حال مرگ بود ، گريستم ، گفت : آرام باش چرا گريه مىكنى به خدا سوگند هر حديثى كه از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله شنيدم كه گفتن آن برايتان سودمند بود آن را برايتان گفتم جز يك حديث و امروز آن را به شما خواهم گفت چه مرگ مرا احاطه كرده است ، از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله شنيدم كه مىفرمود : هر كس به كلمه لا إله إلّا اللّه و أنّ محمّدا رسول اللّه گواهى مىدهد خداوند آتش را بر او حرام مىگرداند « 3 » . از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله روايت شده كه : خداوند در روز قيامت مردى را از امّتم در پيش روى خلايق مورد حسابرسى قرار مىدهد و نود و نه صورت عمل عليه او باز مىكند كه طول هر صورت به اندازهء مسافتى است كه چشم مىتواند آن را ببيند سپس به او مىفرمايد : آيا چيزى از اينها را انكار مىكنى ؟ آيا فرشتگان من كه نگهبانت بوده‌اند بر تو ستم كرده‌اند ، مىگويد : اى پروردگار من ، نه ، مىفرمايد : آيا عذرى دارى ؟ پاسخ مىدهد : اى پروردگار من ، نه ، مىفرمايد : آرى تو را نزد ما حسنه‌اى است ، و در امروز هيچ ستمى بر شما نمىرود ، پس ورقه‌اى بيرون آورده مىشود كه در آن كلمه طيّبهء أن لا إله الّا اللّه و أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه است ، مىگويد : اى پروردگار من اين ورقه در برابر اين صورت عملها چه ارزشى دارد ، به او گفته مىشود : به تو ستم نمىرود ، سپس صورت اعمال او را در يك كفّه و ورقهء شهادتين را در كفّهء ديگر مىگذارند ، و كفّهء شهادتين بر كفّهء ديگر سنگينى مىكند ، چه هيچ چيزى از خدا سنگين‌تر نيست » « 4 » . و نيز پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله در پايان حديثى طولانى در توصيف قيامت و صراط فرموده است : « خداوند به فرشتگان مىفرمايد : هر كس را به اندازهء سنگينى دنيا خوبى در دلش مىيابيد از

--> ( 1 ) عراقى گفته است : در سباعيّات ابى اسعد قشيرى از حديث انس روايت شده و در سلسله راويان حسين بن داوود بلخى است كه خطيب گفته است : ثقه نيست ، مىگويم به مجمع الزّوائد ، ج 10 ، ص 355 مراجعه شود . ( 2 ) آل عمران / 103 : . . . و شما بر لب حفره‌اى از آتش بوديد خدا شما را از آن رهايى داد . ( 3 ) صحيح مسلم ، ج 1 ، ص 42 ، از حديث عبادة بن صامت ، صنابحى ، با الفاظى ديگر . ( 4 ) سنن ابن ماجه ، شماره 4300 بدون جمله : هيچ چيزى از خدا سنگين‌تر نيست .